تپتانءِ گڈی سرگال

(سیمی بھر)

اسماعیل امیری

نزیک سئے ماہءِ سفرءَ پد ، من کراچیءَ واترّ بیتاں ۔ پہ تپتانءِ سیمی نمبر(مولوی عبداللہ نمبر) ءِ گندگءَ بے تاھیراتاں ۔ انجمن و تپتانءَ انگت بنجاھے نیست ات ۔ "بلوچستانءِ راجی زرمبش"ءِ باسک و پَلّودار انگت کراچیءَ ھست اتنت و گوں انجمن و تپتانءِ کاراں مارا مدام مدت کرت اش ۔ من دومی روچءَ شت و وتی سنگت درگیتک انت و تپتانءِ سیمی نمبر ھم دیست ۔ من دیست کہ اسماعیل بلوچءِ نام ماں رد و بند کمیٹیءِ لڑءَ ھور نہ انت ۔ منءَ شرّ یاد نہ انت کہ ھمے اولی روچ ات یا دومی کہ من استاد کریم ھم درگیتک و تپتانءِ بابتءَ ما نشت و گپ جت ۔

ھنچو کہ من پیسرا گشتگ ات، مئے روایرشتی بلوچ ( آ کہ کراچیءَ منتگ اتنت ) گوں نگیگیں مالی جاوراں دیم پہ دیم اتنت؛ مئے سنگت اسماعیل بلوچ ھم ناکام بیتگ ات کہ پہ ملکءِ واترّیءَ شور بکنت و اے دابا چہ انجمن و تپتانءَ یک کرّ بیتگ ات ۔

تپتانءِ مولوی عبداللہ نمبرءَ بازین شرّیں نبشتانک و شعر مان ات و اے بابتءَ وتی مٹ وت ات و تاک ھم گیشتر اتنت ۔ مستریں نزوری بازیں نبشتانکانی سکّ ھیرت کنگ ات و لھتے نبشتانک ھم کاتباں شرّ و صاف نبشتہ نہ کتگ اتنت ۔ تاکانی جوڑینگءِ تھا ھم نزوری ھست ات ۔ استاد کریمءِ گشگ ات کہ کامریڈ عبدالواحد ھم مالی جاورانی نگیگی و زندءِ اے دگہ اڑ و جنجالانی سببءَ عملی صورتءَ چہ تپتانءَ یک کرّ بیتگ ۔ تپتانءِ سیمی نمبرءِ کار سرجمیءَ آییءَ وت کتگ انت ۔ مولوی عبداللہ نمبر شنگ بیتگ ات و چہ روایرشتی بلوچستانءَ وھد پہ وھد کاگد پیداگ و ھمے تاکبندءَ لوٹگءَ اتنت ۔ منی ھیالءَ مولوی عبداللہ نمبرءِ اندازہءَ ھچّ بلوچی تاکبندے روایرشتی بلوچستانءَ ، دست ماں دست و وانگ نہ بیتگ ۔

ھمے دورانءَ ما چہ انجمنءِ نیمگا ، گل خان نصیرءِ اولی کتاب "گلبانگ" و غلام محمد نورالدین ءِ کسانیں کتاب "بلوچستان کا تاریخی جائزہ" چاپ کتگ اتنت ( اے کتابانی دومی چاپ ات) ۔

واجہ عبدالقیوم سربازی کہ تپتانءِ رد و بند کمیٹیءِ باسک ات مئے بے بندری ماراتگ ات و مارا گشتی کہ "سنگولین"ءَ آییءَ دکانے ھست کہ ھالیک انت و تپتانءِ دفتری بکنیں ۔ گشنت، کورءَ چے لوٹیت، دو چمّ ۔ ما ھم گشئے کہ ھُمبے گون ٹِکاں چت ۔ دیر نہ گوست کہ اے دکان چہ تپتان و دگہ بازیں کتاب و کھنیں تاکبنداں سمبھینگ بیت ۔ واجہ عبدالقیوم سربازی نہ ایوکا تا تپتانءِ گڈی تاکءَ مئے ھمراہ ات بلکیں باز برءَ وتی شام ھم گوں من و کریمءَ بھر کتگ ۔ ما ھچبر چہ آییءِ آ سخاوت و ڈاٹاریءَ شموشکار نہ بئیں ۔

تپتانءِ سیمی تاکبندءِ چاپ بیتگیں واجہ عبداللہ جان جمالدینیءِ ھما کاگدءَ کہ آییءَ چہ لندنءَ پہ تپتانءَ دیم داتگ ات ، منءَ استاد کریمءِ ھم ڈاٹاریءِ ترانگءَ پرّینت ۔ اے چوش ات کہ تپتانءِ ھما چن و لانچءِ اول سرا ، کریمءَ وتی جندءَ چیزکے زرّ ھست ات و گوں منءَ گشتی کہ آ لوٹیت ھمے زراں لندنءِ ٹکٹ بہ کنت و واجہ عبداللہ جانءَ یوروپءَ دیم بدنت ۔ من آییءِ اے واھگ ساڑاات ، چیّا کہ مئے ھیالءَ واجہ عبداللہ جان جمالدینیءَ کہ مدام بلوچی زبانءِ خدمت کتگ گوں آییءِ یوروپءِ سفرءَ نہ تیوکا پہ آییءِ جندءَ شرّیں تجربہ و وھدے بیت انت بلکیں یوروپءِ بلوچانی تھا ھم گوں آییءِ وشّ آتکی دیواناں ، پہ بلوچی زبان و ادبءَ واھگ و جذبہ گیش بیت انت ۔

واجہ عبداللہ جانءَ وتی کاگدءِ تھا نبشتگ ات:"گوں شمئے براتی و راجی مھراں ، منی ترّ و گرد باز پر ثمر بوتہ ۔ ھم پہ منی جندءَ و ھم پہ منی مقصدءَ بزاں مئے زبانءِ دیمرھیءِ کاراں ۔ پہ اے ھبرءَ من یکیں شمئے بے کساسءَ منّت واراں کہ شما [پہ] منءَ ٹکٹ کرت و راہ دات ۔ اے ھما کارات کہ ایشی منءَ وتی تیوگیں عمرءَ گمان نہ ات کہ من سرجم کرت بکنیں "۔

واجہ عبداللہ جان ھمے کاگدءِ تھا دگہ جاھے گشیت:"تپتانءَ اپسالاءَ دیستُن ۔ ھر جاہءَ مردم آییءِ صفتءَ کننت ۔ شمئے جھد کامیاب انت" ۔

من نلوٹاں تپتانءِ رد و بند کمیٹی و اے دگہ ھمکار و کمک کارانی صفت و ستاءَ بکناں ۔ وت گلایی مئے رھبند نہ انت ۔ البت اشیءَ باید بہ گشاں کہ تپتان و انجمنءِ باسکاں ھچبر مالی سیت و فایدہءِ ودار و امیتءَ نہ بیتگ انت ، بلکیں مدام آھاں چہ وتی لاپءَ جتگ و تپتانءَ مدت داتگ ۔

انجمنءِ مالی حساب کہ ھر وھد تپتانءِ تھا شنگ بیتگ انت ، اشیءَ شرّیءَ شون دینت ۔ چہ تپتان و کتابانی بھا و دوستانی کمک و مدتءَ رستگیں زرّاں ، تپتانءِ خرچ پورہ نہ بیت اتنت ۔ تپتان و انجمن( انجمن ھم تپتانءِ تھا محدود بیتگ ات ) روچ پہ روچ گیشتر وامدار بیان اتنت ۔

یک روچے کریمءَ گشت کہ گوں مبارک قاضیءَ گپ بیتگ و آ تیارانت کہ وتی شعرانی کتابءَ پہ چاپ و شنگ ء مارا بدنت ۔ ما انگت امیت واراتیں کہ گوں چشیں کتابانی چاپ کنگءَ بلکیں وڑے نہ وڑے تپتانءَ کمک برسیت و اگاں فایدہ مرسیت ھم اے کار پہ بلوچی زبان و ادبءَ پر سیت انت ۔

واجہ مبارک قاضیءَ مارا وتی منّت وار کت و وتی کتابءِ سیاھگ داتنت و اے دابا آییءِ شعرانی اولی کتاب "زرنوشت"ءِ نامءَ چہ انجمنءِ نیمگا شنگ بیت ۔

ھمے دورءَ پاکستانءِ حکومتءَ اخبار و رسالھانی شنگ کنگءِ قانون آسان کتگ ات ۔ ما لوٹ ات کہ تپتانءَ رجسٹر(ثبت) و چہ بلوچستانءَ شنگ بکنیں ۔ پہ شنگ کنوکءَ واجہ غلام محمد خانزھیءِ نام دیما آتک و منّگ بیت ۔ ھمے دابا آییءَ مارا مستری دات کہ تپتانءَ آییءِ نامءَ رجسٹر بکنیں وکاراں چو پیسریگیں وڑا ما وت دیما ببریں ۔ ھما زوتاں(دریچءَ کہ من اے کارانی ڈائری نبشتگ اتنت) ، من و کریم یک روچے "اوتھل"ءَ (یاد نہ انت ڈی سی یا اے سی ءِ دفترءَ) شتیں و تپتانءِ دوماھی تاکبندءِ شنگ کنگءِ درخواست دات ۔

( منتگیں دیمءِ ھپتگءَ)